Reformimi i Qeverisjes së Kishës

  • on 18/11/2017

Reformimi i Qeverisjes së Kishës

Reformimi Protestant Evropian nuk do të kishte mbijetuar pa reformimin e strukturave administruese të Kishës. E sulmuar nga jashtë nga hordhitë e papatit dhe të levave të tij politike, e gjendur po ashtu nën presionin e princave apo mbretërve në rajonet ku shtrihej si në Britani apo Gjermani apo edhe të senateve të qyteteve të pavarura ku ajo mund të ndodhej sikurse për shembull në Gjenevë, Cyrih apo Strasburg, lëvizja e reformuar nuk do të kishte rezistuar e ngadhënjyer pa reformuar sistemin qeverisës së saj. Po ashtu, ajo nuk do t’i kishte rezistuar as presioneve të copëzimit të ushtruara nga Reformimi Radikal apo atyre të ektremizmave të lëvizjeve të ndryshme të stilit anabaptist. Ndërsa reformimi i doktrinës së drejtësimit hapte dyert e qiellit, reformimi i adhurimit dhe i qeverisjes së Kishës siguronte që ato dyer të qëndronin të hapura edhe për gjeneratat që do të vinin, duke garantuar gjithashtu udhëtimin e perëndishëm dhe të qëndrueshëm të të drejtësuarve në udhën e shenjtërimit, ngulmimit dhe lavdërimit. Pa revolucionin eklesiologjik [fjala ekleziologji = doktrina e kishës, për pasojë eklesiologjik = një gjë të lidhur me doktrinën e kishës] të reformatorëve të gjeneratës së dytë, revolucioni soteriologjik [fjala soteriologji = doktrina e shpëtimit, për pasojë soteriologjik = një gjë të lidhur me doktrinën e shpëtimit] i reformatorëve të gjeneratës së parë si ai i Martin Luterit, do të zhbëhej shumë shpejt. Risitë e përvetësuara më pas prej Kishës së Romës, por edhe anarkia që pasoi ndër anabaptistët e asaj kohe janë prova të mjaftueshme të rreziqeve të mëdha që i kanoseshin një kishe të çorganizuar.

Dega e Kishës së Reformuar dhe e Kishës Presbiteriane si në kontinent ashtu edhe në ishujt Britanikë, synuan që mbi të gjitha të nderonin Krishtin si Koka e Kishës së Tij, madje si e vetmja Kokë e Kishës së Tij, dhe kjo solli atë që mund të titullohet si parimi rregullator i qeverisjes së kishës: Fjala e Krishtit shpalos qartë se si duhet të jetë struktura e kishës dhe, si rrjedhim, qeverisja e kishës duhet të bazohet në mësimin dhe praktikën apostolike.

Zhvillimet Reformuese në Strasburg

Martin Buceri e kishte si përparësi të dorës së parë reformimin e qeverisjes së kishës gjatë përpjekjeve të tij për të reformuar kishën në Strasburg. Gjatë hartimi të rregullores së kishës së qytetit, ideja e veçantë reformuese që ai zbuloi prej Dhiatës së Re, ishte rëndësia e rolit të plakut në drejtimin dhe në administrimin e disiplinës së kishës. Përveç kësaj, Buceri argumentoi se koncilët e kishës duhet t’i nënshtrohen Krishtit nëpërmjet sundimit që Ai ka themeluar në Fjalën e tij. Delegatët në koncilë të tillë, qofshin ato pleqësia lokale e kishës, sinodi apo asambleja kombëtare e kishës, këta delegatë duhet të zgjidhen me lutje dhe agjërim si dhe përmes një shqyrtimi të kujdesshëm, me qëllim që të shfaqen qartë dhuntitë e tyre frymërore. Pas zgjedhjes, shugurimit dhe dërgimit në këto mbledhje zyrtare, koncilët duhej t’i dëgjonin këta delegatë, se mos heshtnin zërin e Frymës që mund të fliste përmes tyre. (Kjo është një pikë që e meriton të merret në konsideratë sepse shpeshherë takimet zyrtare të pleqësive, presbiterëve apo sinodeve të kishave, janë nën tiraninë e minutazhit, ku jo vetëm që folësit kanë një kohë tepër të kufizuar për të folur, por edhe një çështjeje të caktuar i kushtohet një kohë e kufizuar për ta debatuar atë, përpara se sa të merret një vendim për të).

Në të njëjtën periudhë, edhe Gjoni Kalvini po arrinte Gjenevë, në mënyrë të pavarur, në shumë përfundime të ngjashme me ato të Martin Bucerit në Strasburg. Gjatë periudhës së parë baritore në atë Gjenevë, ai po përjetonte efektet e rendit të çrregullt të kishës në atë qytet. Çështja se kush kishte autoritet të zgjidhte, të disiplinonte, të pranonte besimtarët në Darkën e Zotit apo edhe të shkishëronte ngjalli një mosmarrëveshje të rëndë mes Kalvinit dhe qytetshtetit të Gjenevës. Si rrjedhim, në vitin 1538,Këshilli i Qytetit e dëboi atë dhe shumë pastorë të tjerë nga Gjeneva. Sipas gjykimit të Kalvinit, Këshilli i Qytetit ushtronte një kontroll të tepruar mbi disiplinën e kishës. Gjatë periudhës që kaloi në Strasburg, nga viti 1538 deri më 1541, roli i Bucerit, i cili ishte më i vjetër, më i qetë dhe më i pjekur në trajtimin e çështjeve, ishte tej mase formues për Kalvinin, për ta nxitur atë për reformimin e kishës. Teksa ishte në Strasburg, Kalvini u bë gjithashtu dëshmitar i shembullit negativ ndër kishat luteriane, në lidhje me faktin që shteti apo princi sundonte mbi kishat, edhe pse garantonte mbrojtje për to. Që nga ajo kohë, modeli që u zhvillua ndër kishat luteriane në Evropë ishte ai i nënshtrimit të strukturave të kishës ndaj autoriteteve civile. Edhe sot, kishat luteriane në Evropë janë kryesisht kisha shtetërore, ku rrogat u vijnë nga shteti, i cili gjithashtu ka mundësinë e ushtrimit të një ndikimi të plotë mbi jetën e kishës.

Është e rëndësishme të theksojmë se Bucer, Kalvini dhe reformatorë të tjerë nuk po sh piknin një sistem të ri qeverisje. Përkundrazi, reformimi i sistemit të qeverisjes ishte thjesht rizbulimi i parimeve biblike. Drejtimi, qeverisja dhe disiplinimi i kishës përmes ofiqit të plakut dhe të një sistemi asamblesh të shkallëzuara dhe përfaqësuese, nga pleqësia lokale e deri në një asamble kombëtare, nuk ishte një risi e zbuluar prej tyre, por një parim i shprehur qartë në Shkrimet e Shenjta dhe në veprat e etërve të kishës. Nën ndikimin e Bucerit, Kalvini u bind plotësisht se ofiqi i plakut dhe i institucioni i pleqësisë ishte një institucion i themeluar nga Krishti.

Reformimi kishtar në Gjenevën e Kalvinit

Kërkesa e Këshillit të Qytetit të Gjenevës në 1541 që Kalvini të rikthehej në atë qytet u prit me një mjaft ngurrim dhe kundërshti nga ana e këtij të fundit. Ai nuk dëshironte që të përfshihej përsëri në një jetë përplasjesh pa fund me drejtuesit e qytetit, ku ai, sipas fjalëve të tij, do të “vdiste një mijë herë në ditë”. Mirëpo, duke qenë i gatshëm që “ta sillte zemrën e vet si një flijim dhe një oferte për Zotin”, ai u kthye në atë qytet ku do të kalonte pjesën tjetër të jetës. Menjëherë ai filloi të vendosë rregull në kishë nëpërmjet një doracaku qeverisjeje të quajtur Ordinanca Kishtare, të cilat Këshilli i Qytetit shumë shpejt i miratoi në formë ligji dhe madje me shumë pak modifikime.

Një nga biografët e tij komenton se “nëse Institutet e Kalvinit ishin muskujt e Reform imit të drejtuar nga Kalvini, organizimi që ai i bëri kishës ishte shtylla kurrizore e tij”. Parathënia e Ordinancave Kishtare shpjegon se “qeverisja frymërore e demonstruar dhe themeluar prej Zotit tonë në Fjalën e tij duhet të organizohet në mënyrë cilësore, me qëllim që të ketë autoritet mbi ne dhe të zbatohet prej nesh”.

Një tipar kyç i Ordinancave Kishtare ishte juridiksioni i pavarur i gjykatave kishtare. Kalvini donte të mbronte të drejtën e kishës për të shkishëruar dhe për të administruar disiplinën kishtare në një mënyrë të pavarur dhe të pandikuar nga ndërhyrja e autoriteteve civile. Në parathënien e librit, Kalvini shkruan se, nga ana tjetër, edhe kisha nuk mund të uzurponte detyrat e shtetit duke ushtruar juridiksion civil. Prej këtej, civilizimi perëndimor merr parimin e ndarjes së kishës nga shteti dhe të shtetit nga kisha, një parim i padëgjuar më parë në Evropë, dhe tepër i vështirë për tu kuptuar e pranuar nga shumica e njerëzve të kohës. Nëse sot bota perëndimore e ruan këtë parim pa u menduar e sforcuar shumë për ta kuptuar e pranuar, në kohën e Reformimit Evropian, ky ishte një koncept po aq revolucionar e i çuditshëm për kohën sa edhe idetë e Kopernikut, sipas të cilave toka është e rrumbullakët dhe është pikërisht planeti ynë që vërtitet përreth diellit dhe jo e kundërta.

Kështu, në Gjenevën e Kalvinit u bë e qartë ndarja mes këtyre dy fuqive të shuguruara nga Perëndia: njërit i është dhënë shpata frymërore dhe tjetrit shpata e ligjit. Mirëpo, prapë se prapë, Kalvini do të përjetonte kundërshtimin e vazhdueshëm të shumë faktorëve ndaj këtij parimi në Gjenevë dhe do të duhej më shumë se një dekadë për ta kthyer këtë në praktikën e qëndrueshme të qytetit.

Duke ndjekur linjën e Bucerit, Kalvini përvijoi katër ofiqe në kishë: pastorë, mësues të teologjisë, pleq dhe dhjakë. Detyra e plakut kishte për qëllim “mbikëqyrjen e jetës së të gjithëve, për të paralajmëruar miqësisht ata që shiheshin në gabim apo mëkat, ose që jetonin një jetë të çrregullt, si dhe nëse ishte e nevojshme të urdhëronte ndreqje vëllazërore”.

Në zemër të eklesiologjisë së Kalvinit ishte pleqësia. Denominacionet e reformuara të traditës kontinentale evropiane e quajnë atë konsistori, pra, mbikëqyrësit, ndërsa denominacionet presbiteriane të traditës Britanike e quajnë atë sesion, pra, seance apo mbledhje. Pleqësia duhej të mblidhej çdo javë dhe duhej të përbëhej si nga pleqtë laikë ashtu edhe nga Grupi i Pastorëve të shuguruar. Kështu, duke hequr dorë nga sistemi klerikal apo çdo nocion i tij, Kalvini theksoi barazinë dhe pluralizmin e pleqve në ushtrimin e qeverisjes dhe të disiplinës kishtare. Sipas Kalvinit, punimet e stilit parlamentar në takimet e pleqësisë ishin veprat e Krishtit të gjallë, i cili vepronte përmes shërbëtorëve të tij që shërbenin vetëm në bazë të Fjalës së Perëndisë.

Përkundër imazhit të gabuar që është krijuar rreth Kalvinit si një tiran i zymtë, ai këmbëngul në shumë pasazhe të Ordinancave Kishtare që rregullat e parashtruar në të duhet të zbatohen me dhembshuri dhe durim. Për shembull, në trajtimin e gabimeve pastorale, kisha duhet të dallojë midis “krimeve të patolerueshme” dhe “gabimeve të cilat mund të përballohen duke ofruar këshillime të drejtpërdrejta vëllazërore”. Po kështu, në mbyllje të saj, Ordinancat theksojnë në lidhje me të tëra rregullat që ato përmbajnë: “E gjithë kjo duhet të bëhet me një përmbajtje të tillë që të mos ketë ashpërsi dhe që askush të mos lëndohet, sepse ndreqjet janë ilaçe për kthimin e mëkatarëve te Zoti ynë ”.

Përpjekjet e Kalvinit për reformimin e eklesiologjisë, nga ana tjetër, do të shërbenin për zgjerimin dhe përsosjen e veprës së tij madhështore, Institutet e Mësimit të Krishterë. Referencat për ofiqin e plakut, të cilat mungonin në botimin e parë të vitit 1536, u shfaqën së pari në botimin e vitit 1541 (pas përvojës së tij në Strasburg) dhe u zgjeruan edhe më tej në botimin e vitit 1559. Në botimin e fundit të librit, në vëllimin e katërt, kapitulli “Mjetet e Jashtme me anë të të cilave Perëndia na fton dhe na mban në shoqërinë e Krishtit”, lexojmë një shtjellim të gjatë mbi kishën dhe qeverisjen biblike të saj. Kaq e domosdoshme ishte për Kalvinin qeverisja biblike përmes pleqësisë dhe asambleve të shkallëzuara kishtare, sa që Kalvini shkruan në mënyrë profetike: “Kushdo që e zhvlerëson atë si jo të domosdoshme, po përpiqet në fakt për zhbërjen, ose për rënien dhe shkatërrimin e kishës” (4.3.3).

Sistemi kishtar gjenevas do të përqafohej më vonë nga të gjitha ato kisha që e dëshironin me të vërtetë reformimin e plotë të kishës. Kisha Skoceze e zbatoi praktikën e Gjenevës në Librin e Dytë të Disiplinës (1578), duke bërë të vetën një strukturë presbiteriane të asambleve / gjykatave të shkallëzuara, që nga sesionet lokale në presbiterin që është kisha rajonale, deri tek sinodet / asambletë për nivel provincial dhe kombëtar. Ky sistem eliminoi dhe zëvendësoi peshkopët dhe superintendentët e sistemit Episkopal të Kishës Katolike dhe Anglikane. Fuqia dhe fleksibiliteti i një eklesiologjie të tillë është një prej arsyeve kryesore të përhapjes së mrekullueshme të kalvinizmit përtej Evropës, në Amerikë, Azi dhe Afrikë. Këto kisha përgjithësisht mbilleshin, rriteshin dhe përhapeshin pa mbështetjen e princave siç ishte rasti i kishës luteriane ndër kolonitë kontinentale, madje mbijetonin dhe ngadhënjenin në fusha tepër armiqësore misioni.

Kaosi kishtar bashkëkohor

Nga fundi i mandatit të tij në Gjenevë si pasardhësi i Gjon Kalvinit, Teodor Beza komentoi në një predikim se sistemi qeverisësh i kishës është një shënjestër e parapëlqyer për sulmet e Satanit, sepse është më lehtë ta përmbysësh atë sesa doktrinën e saj. Paralajmërimet e Bezës përshkruajnë sot situatën ku gjenden shumica e kishave ungjillore nëpër botë. Parimi rregullator i qeverisjes së kishës nuk njihet sot, madje mund të themi se gjen zbatim vetëm në një pakicë kishash të Krishterimit ungjillor, i cili dominohet nga kisha të çrregullta, shumë prej të cilëve vuajnë kaq shumë nga sëmundja e informalitetit dhe e kundërshtimit të pasjes së kontureve të dukshme të organizimit, sa që nuk kanë as drejtues, as anëtarësi dhe as një eklesiologji formale.

Kishat ungjillore sot janë në shumicën e rasteve të paafta për të zgjidhur konfliktet në kishë, dhe në rastet me ekstreme “zgjidhja” pritet që të vijë nga duart e pastorëve “tiranë”. Kalvini do ta komentonte kaosin që ekziston sot në “ungjillorucizëm”, ndoshta me të njëjtin koment që ai dha për sistemin kishtar të Kishës Katolike, në një përgjigje që i dha Kardinalit Sadoleto: “Madje edhe ndër piratë e grabitës duket se ka më shumë drejtësi dhe qeverisje të rregullt, se sa në tërë sistemin tuaj qeverisës”. Shumë pastorë ungjillorë të kishave të pavarura të qeverisura nga ata vetë apo nga një sistem joefikas dhjakësh, tallen shpesh herë më sistemin e reformuar apo Presbiterian të qeverisjes së kishës si tepër i ngrirë, apo tepër i ngadalshëm. Dihet që precizoni i eklesiologjisë së reformuar ka bërë që ungjillorët të tallen me ta si the frozen chosen, të paracaktuarit e ngrirë. Mirëpo, shqetësimi ynë për një rend biblik të administrimit të kishës nuk është një institucionalizëm që i kundërvihet punës së Frymës, por dhurata e Frymës dhe mjeti i hirit përmes së cilës Fryma vepron. Fryma e zellit është edhe Fryma e rregullit. Tradita e Reformuar kishtare ka kuptuar prej kohësh se sistemi biblik i qeverisjes së kishës është mjeti thelbësor, me anë të të cilit Perëndia, siç shkruan Kalvini, “na fton” dhe “na mban”. Ai është mjeti përmes së cilit ne shprehim nënshtrimin tonë ndaj Zotit dhe Kreut së kishës dhe njëri-tjetrit.